Door Luca van Alfen · Eindversie
Hieronder staat de eindversie van mijn oorspronkelijke schoolproductie. Tijdsaanduidingen zoals ‘later dit jaar’, leeftijden en beschrijvingen van regelgeving horen bij het moment van schrijven. Dit is geen geactualiseerd nieuwsbericht.
Voor gamer Dinan (21) voelt het zo. Hij opende graag lootboxes in games en ziet een Europees verbod als betutteling. ‘Mensen houden soms van verrassingen’ zegt hij. Toch wil de Europese Unie juist ingrijpen. Volgens toezichthouders verleiden lootboxes en andere trucs spelers om meer geld en tijd uit te geven dan ze eigenlijk willen. Later dit jaar presenteren ze nieuwe wetgeving die financiële verleidingen in games moet aanpakken.
Dinan (21) speelt al jaren het schietspel Counter-Strike. Hij herinnert zich nog goed hoe het in 2018 voelde toen Nederland lootboxes verbood. ‘Ik was toen nog een tiener en speelde veel’ zegt hij. ‘Zodra ik een tegoedkaart kreeg, opende ik soms lootboxes. Het was spannend; je ziet al die waardevolle voorwerpen langsvliegen en je hoopt dat ‘ie daarop landt. Toen het verboden werd, vond ik dat super raar. Het voelde voor mij alsof de overheid een stukje plezier afnam, want ik deed het maar af en toe.’
In veel moderne videogames zitten mechanismen die spelers aanzetten tot het uitgeven van geld en tijd dan ze van plan waren. In sommige populaire games kunnen spelers ‘lootboxes’ kopen. Dat zijn virtuele pakketjes met een verrassing erin; je betaalt echt geld maar je weet van tevoren niet wat je krijgt. Vaak krijg je iets dat bijna niks waard is. Maar wie geluk heeft, trekt iets dat later honderden euro’s waard kan zijn. Het voelt als een digitaal casino.
Nederland was in 2018 het eerste land dat hier hard tegen optrad. De Kansspelautoriteit zei toen dat lootboxes voldoen aan een gokspel: je betaalt geld, de uitkomst is willekeurig en de beloning kan echte waarde hebben. Maar die spellen hebben geen gokvergunning en ook jongeren kunnen op deze manier al op jonge leeftijd het ‘casino’ in.
Maar het gaat verder dan alleen lootboxes. Er zijn spellen met dagelijkse inlogbonussen die je elke dag laten spelen, betaalde seizoenspassen die je onder druk zetten om op tijd af te maken, en in-game valuta die de echte kosten verhult. Onderzoek van het Trimbos-instituut laat zien dat dit soort technieken risico’s met zich meebrengen, vooral bij jongeren. Mensen kunnen in een patroon terechtkomen van steeds weer kopen, ook als ze dat eigenlijk niet willen.
Nederlandse instanties willen strenge regels
De Nederlandse regering heeft in een document aan de Europese Commissie een Europees verbod op betaalde lootboxes en verleidende technieken voorgesteld. Ook de Autoriteit Consument & Markt (ACM) pleit voor strenge Europese regels. Hun standpunt: ‘een hard Europees verbod op dit soort systemen in games die door jongeren kunnen worden gespeeld.’
Maar het wetenschappelijk bewijs is niet waterdicht. Studies laten vooral een verband zien maar hard bewijs dat lootboxes schade veroorzaken is lastig te leveren. Waarom dan toch zulke strenge regels?
Games-expert Tom Wijman (ACM) legt uit waarom: ‘Het aantal onderzoeken dat een link legt tussen dit soort systemen en problemen met geld, maar ook met mentale gezondheid, blijft groeien.’
Hij doelt op onderzoeken waarin gamers onderzocht zijn. Daarin worden verbanden aangetoond: lootboxes hangen samen met meer gameverslaving en gokproblemen, zeldzame beloningen zorgen voor extra opwinding en koopdrang, en spelers maken soms dezelfde denkfouten als gokkers. Maar de onderzoeken laten alleen zien dat deze zaken samen voorkomen; ze bewijzen niet dat het één het ander veroorzaakt.
Wanneer ik hem vraag of dat voldoende onderbouwing is voor zo’n vergaand verbod, antwoordt hij dat er steeds meer studies dezelfde kant op wijzen. Voor het ACM en de regering is het verband goed genoeg om te werken aan preventie, vooral uit voorzorg voor jongeren.
Waarom moeten volwassenen hier dan ook de dupe van zijn?
Veel gamers zeggen: ‘volwassenen moeten zelf kunnen kiezen en ouders moeten beter opletten dat hun kind zulke dingen niet doet.’ Tom Wijman vindt dat te simpel. ‘Kwetsbaarheid is niet statisch’ zegt hij. ‘Iedereen kan op bepaalde momenten kwetsbaar zijn, ook volwassenen.’
Hij geeft als voorbeeld mensen die eerder een gokverslaving hebben gehad en via lootboxes weer in oud gedrag terugvallen. ‘Waarom volwassen gamers daar de dupe van zijn, is omdat we op deze manier voor iedereen een betere en veiligere game-omgeving kunnen creëren.’
Dinan snapt de beschermingsgedachte, maar is ook kritisch: ‘Ik vind het raar dat de overheid bepaalt wat ik als volwassene in een game mag doen. Mensen houden nou eenmaal van verrassingen.’ Tom Wijman denkt daar anders over: ‘Volgens mij zou de lol van een spel spelen misschien niet moeten zitten in het openen van een lootbox.’ En praktisch voegt hij toe: ‘Ook qua handhaving is het niet realistisch om voortdurend onderscheid te maken. Zodra je dat doet, ontstaan er weer nieuwe loopholes. Dan komen kinderen alsnog door leeftijdsverificatie heen, of andere kwetsbare groepen. Er is op dit moment simpelweg geen werkbaar alternatief.’
De reactie van de game-industrie
De game-industrie is tegen harde verboden. Video Games Europe (VGE), de belangrijkste Europese brancheorganisatie, stelt dat lootboxes geen gokken zijn omdat je altijd iets krijgt. Winkansen worden al getoond via het PEGI-systeem. Een verbod zou volgens hen innovatie remmen en banen kosten. Ze pleiten voor zelfregulering in plaats van nieuwe wetten.
Ook Supercell, maker van games als Clash of Clans en Brawl Stars, waarschuwt dat te strenge regels het verdienmodel van gratis games kapotmaken. Zij vinden dat transparantie een goede oplossing is.
In Counter-Strike kun je sinds kort eerst zien wat er in een lootbox zit voordat je betaalt. Het systeem is bedacht om de Nederlandse ban te omzeilen. Dinan geniet van het nieuwe systeem: ‘Ik ben blij dat ik lootboxes weer kan openen. Het is niet meer zo spannend als vroeger, toen voelde het echt als een casino, waar alle waardevolle spullen langsflitste. Nu verschijnt het voorwerp op je scherm en kies je ervoor om te betalen. Als je dat niet doet, kan je geen volgende lootbox openen.’
Tom Wijman is voorzichtig positief: ‘Dit systeem helpt een beetje.’ Maar hij voegt er meteen aan toe dat het nog steeds een prikkel creëert om die lootbox te openen. ‘Transparantie is een gedeeltelijk antwoord maar het haalt een hoop van de risico’s niet weg.’ Volgens hem overschatten spelers vaak hun kansen en trappen in de val van ‘ik heb er al zoveel in gestopt, nu moet ik doorzetten.’ Sommigen ontwikkelen verslavings- of gokgedrag. ‘Het ideale antwoord is toch dat die systemen er helemaal niet in zitten, vooral niet in spellen die zich richten op kwetsbare groepen zoals jongeren.’
Dinan herkent zich wel in deze kritiek: ‘Als ik één keer iets goeds eruit krijg, wil ik er nog meer openen. Dan komt het wel eens voor dat ik 10 euro meer uitgeef om vervolgens teleurgesteld te worden.’ Ondanks dat geeft hij toch aan dat dit een prima systeem is: ‘Ik kan na jaren weer wat lootboxjes openen en ik geef zelf alleen uit wat ik kan missen. Zo werkt dat ook in een echt casino. Mensen moeten zichzelf gewoon beheersen.’
In-game valuta als verborgen truc
De ACM wil ook in-game valuta aanpakken, zoals de munten in FIFA of V-Bucks in Fortnite. Spelers kopen eerst virtuele munten met echt geld en gebruiken die daarna om items te kopen. Volgens
Tom Wijman is dit een manier om de echte kosten te verhullen. Daardoor gelden bepaalde consumentenregels minder streng.
Video Games Europe zegt dat in-game valuta nu onder de normale koopregels vallen. Spelers hebben daardoor bijvoorbeeld recht op duidelijke informatie. Als de EU die munten anders gaat behandelen, zouden spelers volgens hen minder rechten krijgen dan nu.
Wat gaat er nu veranderen?
Later dit jaar presenteert de Europese Commissie de nieuwe regels voor videogames. Als de plannen doorgaan, worden dit soort spellen hard aangepakt. Instanties zien dat als een noodzakelijke stap om spelers beter te beschermen. De game-industrie vreest juist dat de overheid te ver ingrijpt in hoe games worden ontworpen en gespeeld.
Dinan blijft in elk geval gamen. ‘Ik snap de regels wel’ zegt hij. ‘Maar ik wil zelf kunnen kiezen hoe ik mijn geld uitgeef in een game.’
